POLSKI ŻOŁNIERZ PRZYSZŁOŚCI
TYTAN
Pierwszym projektem budowy cyfrowego systemu walki był amerykański Land Warrior rozpoczęty w 1991 roku. W Polsce wraz z profesjonalizacją armii zaczęto myśleć o programie modernizacji indywidualnego wyposażenia żołnierza tak, aby spełniało wymagania współczesnego pola walki, zgodne z koncepcjami NATO.
W roku 2007 wystartował program TYTAN. Jego celem jest modernizacja wyposażenia indywidualnego żołnierzy, w tym przygotowanie nowego wzoru kamuflażu i nowej generacji mundurów bojowych oraz oporządzenia taktycznego, prace z zakresu elektroniki i optoelektroniki indywidualnej, opracowanie nowej generacji osłon balistycznych oraz systemu łączności.
W latach 2007-2008 roku Departament Polityki Zbrojeniowej MON koordynował powstanie koncepcji i studium wykonalności Indywidualnych Systemów Walki (ISW). W tym czasie analizowano potrzeby i doświadczenia żołnierzy z misji, obserwowano przebieg programów w krajach NATO, zawłaszcza USA. Polski Przemysł Obronny angażował się w te prace i przy pomocy naukowców przygotowywał się do opracowania koncepcji systemu oraz jego elementów. W roku 2008 propozycja Grupy Bumar – zestaw Ułan XXI- został zaprezentowany na targach „Future Soldier” 2008 w Pradze.
W roku 2009 Departament Polityki Zbrojeniowej MON ogłosił przetarg na realizację pierwszego Etapu projektu TYTAN – „Opracowanie Założeń do Projektowania” i „Założeń taktyczno- technicznych” na Indywidualny System Walki.
Przetarg wygrało konsorcjum przemysłowo-naukowe złożone z 13 przedsiębiorstw
i instytutów naukowych. W skład konsorcjum weszły:
1. Firmy należące do Grupy Bumar
Bumar sp. z o.o. jako lider konsorcjum
Centrum Naukowo Produkcyjne Elektroniki Profesjonalnej RADWAR SA (obecnie Bumar Elektronika)
Fabryka Broni Łucznik- RADOM sp. zo.o.
Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Sprzętu Mechanicznego sp. z o.o.
Przedsiębiorstwo Sprzętu Ochronnego MASKPOL SA
Przemysłowe Centrum Optyki SA (obecnie Bumar Żołnierz)
Zakłady Metalowe MESKO SA
Zakłady Metalowe DEZAMET SA
2. Firmy spoza Grupy:
RADMOR SA
WB Elektronics SA
3. Wojskowa Akademia Techniczna
4. instytuty naukowe
Wojskowy Instytut Higieny i Epidemiologii
Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej
Wyniki prac konsorcjum zostały przekazane do DPZ MON w listopadzie 2010 roku. Konsorcjum przedstawiło projekt koncepcyjny wraz z analizą techniczno-ekonomiczną i propozycją założeń taktyczno-technicznych (ZTT). Przekazane zostały również analizy możliwości osiągnięcia i weryfikacji parametrów technicznych Tytana, niezbędnych do spełnienia wymagań z uwzględnieniem wyników przeprowadzonych badań elementów modelowych oraz symulacji. Będą one stanowiły podstawę do realizacji kolejnego etapu Tytana – projektowania i rozwoju – który rozpocznie się w 2011 roku pod nadzorem Inspektoratu Uzbrojenia. Obejmie wykonanie prototypu systemu Tytan i przeprowadzenie jego badań kwalifikacyjnych.
Zakłada się trzy etapy rozwoju.
I-szy integracja istniejącego wyposażenia w system do 2013.
II- uzupełnienie systemu o elementy aktualnie będące w opracowaniu do 2015.
III – wprowadzenie nowego wyposażenia, którego koncepcja zostało opracowana w ramach projektu. Kolejny niekończący się etap to ciągły rozwój systemu 2018.
Aktualnie Inspektorat Uzbrojenia przygotowuje ocenę wyników prac i realizację kolejnego etapu – budowy modelu systemu.
Koszt rozwoju systemów żołnierza przyszłości na świecie kształtuje się zawsze w zależności od potrzeb armii oraz oczekiwanego zaawansowania technologicznego. Nakłady na rozwój polskiego systemu na obecnym etapie są trudne do oszacowania, ponieważ zależą od wybranej konfiguracji wyposażenia i możliwości polskiego budżetu. Warto jednak zaznaczyć, że inwestycja w system jest jednocześnie inwestycją w nowe technologie i postęp gospodarczy.
STRATEGICZNY PROJEKT BUMARU: SYSTEM ŻOŁNIERZA PRZYSZŁOŚCI
Z uwagi na zmieniające się możliwości i zagrożenia obecnie wiele państw dostrzega potrzebę przyspieszenia modernizacji swoich sił zbrojnych zwłaszcza piechoty. Postęp technologiczny wymusza zmianę taktyki walki, a także coraz lepsze przygotowanie żołnierza. Armie wielu krajów szukają rozwiązań, które sprawią, że żołnierz na polu walki będzie skuteczny, samodzielny i jednocześnie bezpieczny.
Polska idąc zgodnie ze światowymi trendami oraz realizując cele związane z unowocześnianiem armii, stawia na rozwój systemu żołnierza. Udział polskich żołnierzy w misjach pokojowych, wymaga od żołnierzy gotowości realizacji zadań bojowych w bardzo różnych warunkach poza terytorium własnego kraju.
Bazując na doświadczeniach armii sojuszniczych oraz programach modernizacji armii, polski MON przygotował również program modernizacji wyposażenia indywidualnego żołnierza pod kryptonimem TYTAN.
W potrzeby polskiej armii wpisały się firmy przemysłu obronnego skupione w Grupie Bumar. W 2009 roku Departament Polityki Zbrojeniowej Ministerstwa Obrony Narodowej w trybie przetargowym powierzył konsorcjum, którego liderem był Bumar sp. z o.o. opracowanie koncepcji i założeń taktyczno-technicznych na „Indywidualny System Walki”.
W Bumarze został powołany program UŁAN, którego celem jest rozwój systemów wyposażenia Żołnierza Przyszłości. W ciągu ostatnich lat przeprowadzono rozpoznanie, dokonano niezbędnych analiz oraz zbudowano sieć współpracy partnerskiej.
Konsorcjum realizujące program TYTAN składa się z 13 firm i instytucji naukowych.
Poza spółką Bumar, pełniąca rolę lidera, w konsorcjum uczestniczyło 8 spółek Grupy Bumar: CNPEP RADWAR SA, Fabryka Broni Łucznik Radom Sp. z o.o., OBRSM TARNÓW SA, PCO SA, PSO MASKPOL SA, ZM MESKO SA, ZM DEZAMET SA.
Do współpracy zaproszono również firmy spoza Grupy Bumar: WB Elektronics i RADMOR SA, instytuty i uczelnie wojskowe: Wojskowy Instytut Higieny i Epidemiologii, Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej oraz Wojskową Akademię Techniczną.
Dzięki tak złożonemu konsorcjum zebrano doświadczenia i wiedzę wielu instytucji działających w różnych obszarach techniki i medycyny. W realizację projektu było zaangażowanych około 100 konstruktorów i naukowców. Osiągnięto efekty synergii doświadczeń, powstały interdyscyplinarne zespoły projektowe, które analizowały zagrożenia współczesnego i przyszłego pola walki, współczesne rozwiązania, trendy rozwoju techniki i technologii oraz możliwości psychofizyczne żołnierza. Na tej bazie opracowano wizje Indywidualnego Systemu Walki oraz propozycję Założeń Taktyczno –Technicznych. Przedstawiono również propozycję dalszej realizacji programu.
Ten etap pracy został zakończony w październiku 2010 roku.
W oczekiwaniu na kolejne etapy i możliwość uczestniczenia w pracach nad rozwojem programu ministerstwa, w Grupie Bumar kontynuowane są prace nad budową modelu systemu.
Cechy systemu
Polski System Żołnierza Przyszłości opracowywany przez konsorcjum, to system żołnierzo-centryczny działający w sieciocentrycznym systemie walki. Główny nacisk położno na skuteczność, efektywność i ergonomię systemu.
Według koncepcji autorów system ma być elastyczny, dostosowujący się do potrzeb. Ma konstrukcję modułową i składa się ze zbioru kompatybilnych elementów, z których żołnierz komponuje sobie system w zależności do realizowanego zadania. Nie jest to jeden system na każdą okazję, jest to system, który można na każdą okazję przygotować. Obniży to znacznie wagę dźwiganego przez żołnierza ekwipunku. Zakłada się, że waga podstawowego zestawu – uzbrojenie, system ochrony balistycznej, systemy C4IRS oraz pakiety podstawowe, takie jak medyczny i żywnościowy z wodą, nie powinien przekraczać 23kg. Przewidywane są pakiety dodatkowe, których waga zależy od konfiguracji i przeznaczenia.
Jak wiele innych programów, polski program przewiduje etapowe dochodzenie do rozwiązania docelowego. System będzie zintegrowany, co oznacza, że żołnierz nie będzie go widział jako zestawu kilkunastu niezależnych elementów, lecz jako system kilku typowych elementów, które będą pełnić różnorakie funkcje. I tak, kamizelka ochrony balistycznej będzie, oprócz funkcji podstawowej, pełnić rolę nośnika systemów C4I, systemu łączności zapewniającego przepływ sygnałów. Wszystkie elementy będą przebadane pod kątem ergonomii indywidualnie w całości systemu. Każdy z elementów będzie projektowany wspólnie przez specjalistów z różnych dziedzin tak, aby nie tylko miał odpowiednie parametry techniczne, ale również funkcjonalne w szerokim tego słowa znaczeniu, tzn. funkcjonalności i łatwości użycia.
System Żołnierza Przyszłości to system systemów: C4I, Rozpoznania, Uzbrojenia, Ochrony balistycznej, Ubioru, Przenoszenia. Elementy tych systemów będą zintegrowane z ubiorem tzn. systemem nagłownym, zintegrowaną kamizelką taktyczną oraz systemem uzbrojenia.
Konstruktorzy przygotowując projekt jednego elementu już na etapie koncepcji uwzględniają pozostałe elementy systemu, z którymi będzie on współpracować. Modułowość konstrukcji pozwala na użytkowanie tych elementów poza zintegrowanym systemem walki.
Założenia programu: interdyscyplinarne podejście
Program Żołnierza Przyszłości integruje przemysł z nauką. Powstają nowe urządzenia optoelektroniczne, które odpowiadają najnowszym trendom technologicznym na świecie.
Program obejmuje również rozwój urządzeń i technologii biomedycznych, pozwalających na monitorowanie stanu biofizycznego żołnierza.
Na potrzeby systemu Żołnierza Przyszłości realizowany jest projekt modułowej broni strzeleckiej. Modułowa broń strzelecka pozwala na komponowanie różnych karabinków na bazie podobnych elementów, nawet przez żołnierza przygotowującego się do realizacji zadania.
Realizowane są projekty z zakresu C4IR. Następuje integracja na potrzeby systemu Żołnierza Przyszłości różnych, wdrożonych już do produkcji i użytkowanych przez żołnierzy, urządzeń i uzbrojenia.
Modułowość rozwiązań ma wpływ na elastyczność systemu, ale również na koszty produkcji. Jeden element występujący w wielu urządzeniach, produkowany w większej ilości jest tańszy. Obniża to również koszty logistyki i serwisu.
Z założenia system jest otwarty na modernizację, co oznacza, że nie będzie potrzeby wymiany całości systemu, gdy okaże się konieczna zmiana jednego z elementów.
Otwartość systemu to również otwartość na współpracę z innymi systemami walki. Bramą do współpracy są systemy C4I, które już teraz przewidują interfejsy do współpracy z innymi systemami oraz robotami pola walki, grupowymi systemami rozpoznania.
Dużą rolę przywiązuje się do bezpieczeństwa systemu. Dotyczy to nie tylko systemów bezpiecznej łączności, ale również zabezpieczenia informacji zawartych w systemie przed przechwyceniem przez przeciwnika.
Od dawna wiadomo, że główną siłą systemu walki jest żołnierz, jego motywacja i przygotowanie psychofizyczne. Należy dążyć do tego, aby system szkolenia i treningu był maksymalnie zbliżony do realnych warunków. Takie też jest podejście konstruktorów systemu. Zakłada się, że zasadnicza część systemu będzie wykorzystywana w procesie szkolenia. Wszystkie elementy systemów szkolenia muszą dokładnie odpowiadać elementom bojowym, tak aby nabyte w czasie szkolenia nawyki pomagały, a nie przeszkadzały na polu walki. Specjaliści od systemów treningowych już wymyślają gry zespołowe, które będą rozwijały u żołnierzy pewne cechy przydatne w walce.
Budowa systemu
W założeniach funkcjonalnych i technicznych projekt Polskiego Żołnierza Przyszłości nie odbiega od projektów innych sojuszniczych państw wysoko rozwiniętych. Stawiając czoła podobnym wyzwaniom, polska armia musi dysponować podobnym sprzętem.
Jak w wielu innych programach głównymi problemami do rozwiązania są zbyt duża waga systemu oraz źródła zasilania.
Główną cechą wyróżniającą polski system jest jego ukierunkowanie na żołnierza. Na ergonomię z uwzględnieniem indywidualnych cech i upodobań żołnierza. Polski system Żołnierza Przyszłości będzie systemem indywidualnym. Oprócz planowanego „szycia na miarę” ekwipunku, żołnierz sam decyduje jak nosi i używa sprzęt. Każdy element jest dostosowywany dla żołnierzy prawo- i leworęcznych. Poza niewieloma elementami, takimi jak apteczka czy szelki ewakuacyjne, żołnierz sam będzie decydować o rozmieszczeniu elementów.
Nowe technologie w systemie Żołnierza Przyszłości
Trudno sobie wyobrazić system Żołnierza Przyszłości bez wykorzystania nowych technologii. Główny nacisk kładzie się na technologie ICT, optoelektroniczne i MEMS, w tym wbudowane w odzież sensory biomedyczne. Poszukiwane są nowe źródła energii. Rozwijane będą również roboty pola walki i systemy przenoszenia łącznie z aktywnym egzoszkieletem.
Nie zapomina się o odzieży termoaktywnej oraz o nowych technikach i technologiach związanych z maskowaniem. Aby rozwiązać te wszystkie zagadnienia konieczny jest współudział wielu firm i ośrodków naukowo-badawczych. Ośrodki te rozwijając nowe technologie na potrzeby systemu Żołnierza Przyszłości zdobywają wiedzę, którą mogą wykorzystywać komercyjnie. Bumar buduje sieć współpracy naukowo-przemysłowej. Poszukuje nowych technologii oraz ich cywilnych aplikacji. Zagadnienia systemów Żołnierza Przyszłości są analizowane w szerokim spektrum problemów technicznych, biomedycznych, szkolenia, i ekonomicznych. Już teraz firmy- członkowie konsorcjum mogą pochwalić się zawansowanymi technologicznie systemami obserwacyjnymi, systemami ochrony balistycznej i łączności.
Podsumowując, warto podkreślić, że Program Żołnierza Przyszłości jest długofalowym programem naukowo-biznesowym, który może mieć korzystny wpływ nie tylko na rozwój systemów walki, ale również na polską gospodarkę. Owoce prac rozwojowych z powodzeniem mogą znaleźć zastosowanie na gruncie cywilnym, służąc między innymi bezpieczeństwu czy ochronie zdrowia. Jest to program o rozległych możliwościach.